Podręcznik systemu autorskiego
ocena: 0+x
edytuj

format, skład, najczęstsze błędy - krótkie wskazówki dla twórców

autor: Tomasz Kucza

Artykuł w pierwotnej wersji był publikowany w czwartym numerze Wieży Snów.

System autorski zaczyna tak naprawdę coś znaczyć, w momencie gdy ukazuje się podręcznik pierwszej edycji. Informacje na stronie, fragmenty, artykuły, ilustracje dostępne dla odwiedzających pozwalają zapoznać się z klimatem, ale dopiero podręcznik pozwala naprawdę zagrać i zachęcić znajomych by także wzięli udział.

Format

Minęły już czasy, kiedy gry były prezentowane w postaci strony html i to wystarczało. Teraz niemal obowiązkowy jest format PDF, systemy bez ilustracji mogą także zadowolić się formą pliku RTF. Oba formaty łatwo czytać, wydrukować, a pierwszy z nich dodatkowo zapewnia, że zawsze i wszędzie będzie wyglądał identycznie.
Pod żadnym pozorem nie należy stosować formatów typu DOC, DOCX, PS - nie każdy będzie w stanie naszą pracę obejrzeć i wielu potencjalnych graczy zniechęci się już na początku. Dodatkowo żaden z tych formatów nie zapewnia, że nasz dokument będzie wyglądał tak samo na wszystkich komputerach. Pewną alternatywą może być ODT, o ile dostarczymy razem z nim PDF lub RTF dla ludzi, którym nie chce się instalować Open Office Org lub nie mają konta na Google Docs.

W przypadku RTF, jeśli nie używamy wymyślnych czcionek (i nie osadzamy dużych rysunków, bo wtedy plik rozrasta się niemiłosiernie), podręcznik nastawiony głównie na tekst może być bardziej przystępny niż PDF. Jeśli jednak chcemy, by nasza praca wyglądała profesjonalnie, była podzielona na strony, zawsze prezentowała się jednakowo, miała interesujące czcionki, może nawet obramowanie strony i profesjonalny skład - PDF jest jedynym słusznym rozwiązaniem. Czasem warto rozważyć dostarczenie obok PDFa także formy html, ODT albo RTF, aby potencjalni czytelnicy mogli wybrać najbardziej odpowiadającą im formę.

Strona

Nie należy pomijać znaczenia jakie dla systemu ma oficjalna strona - niezwykle trudno wypromować system, który nie posiada własnej. Strona www musi być wykonana przejrzyście. Od fajerwerków graficznych ważniejsza jest czytelność i częste aktualizacje. Niechlujne wykonanie zrazi potencjalnych graczy zaraz na początku. Dobrze, jeśli strona poza rolą informacyjną potrafi także zachęcić graczy do współudziału w tworzeniu systemu (tworzenia nowych dodatków, zamieszczania własnych ilustracji).
Dla osób nieobeznanych z zakładaniem stron, ciekawym (a jednocześnie potężnym) narzędziem może być wikidot.

Programy

Proste dokumenty możemy składać w Open Office Org, KOffice, AbiWord lub innym, podobnym procesorze tekstu. Musimy wtedy być przygotowani na problemy z osadzaniem rysunków czy rozmieszczeniem elementów na stronie, utrudnionymi możliwościami tworzenia ramek i obramowań. Wszystkie te programy potrafią jednak konwertować stworzone dokumenty na PDF.

Jeśli chcemy uzyskać niemal profesjonalny wygląd podręcznika trzeba skorzystać z prawdziwego programu do składu - polecam tutaj darmowego Scribusa, który potrafi wszakże być wolny z dużą ilością połączonych ramek i przy dużych dokumentach (jak każdy program do DTP) wymaga sporych ilości pamięci. Jednak używając Scribusa zyskujemy narzędzie, które pozwala stworzyć podręcznik nie odbiegający pod względem składu od profesjonalnego.
Należy pamiętać, że składając tekst musimy mieć zarówno tekst jak i grafiki już przygotowane w innych programach. Scribus nie służy do pisania, a jedynie do "układania" tekstu.

Nieodzowny będzie także jakiś prosty program do obróbki grafiki rastrowej (np. GIMP oraz przyda się program do grafiki wektorowej (by stworzyć logo lub zaprojektować okładkę) - np. InkScape, żeby być w stanie poprawić kontrast rysunków dostarczonych przez ilustratorów.

Skąd wziąć te programy? Zależnie od systemu mamy je już zainstalowane (Open Office Org i GIMP w przypadku Ubuntu) lub mamy je w repozytorium (Ubuntu) albo ściągamy programy instalacyjne i instalujemy ręcznie. Wszystkie wymienione przeze mnie są darmowe.

Skład

Najlepiej wzorować się na podręczniku jakiejś gry komercyjnej - dobrym pomysłem są ramki ponad tekstem, obramowania stron, specjalne belki i stylizacja tytułów rozdziałów. Warto zwrócić uwagę, czy końcowy dokument jest łatwy do wydrukowania (ilość stron, zaczernienie, wygląd na wydruku czarno-białym, marginesy) oraz ustawić wewnętrzne marginesy tak, aby wydrukowane kartki można było zbindować lub oprawić.

Treść i budowa

Tutaj ponownie odsyłam do podręczników komercyjnych. Warto jednak poznać zdanie potencjalnych czytelników systemu zanim przystąpimy do podziału podręcznika (lub podręczników, jeśli tworzymy grę w kilku plikach) na działy i rozdziały oraz do samego pisania. Często też stworzenie gry w rozsądnym czasie jest niemożliwe dla jednej osoby - polecam znaleźć współpracowników, którzy ubarwią system o własne pomysły i przyspieszą prace.
Forum autorskie.fora.pl może pomóc odsiać głupie pomysły od dobrze się zapowiadających.

Ilustracje

Ilustracje są ważnym elementem podręcznika systemu autorskiego. Wbrew pozorom znalezienie chętnego do współpracy grafika nie jest trudne - wystarczy rozejrzeć się na forach i grupach dyskusyjnych albo poszukać stron z portfolio amatorskich rysowników. Rysunki w podręczniku odpowiadają za klimat systemu niemal w równym stopniu jak dobrze napisany tekst.
Ale jeśli nie znajdziemy nikogo, kto chciałby wzbogacić podręcznik swoim talentem, można przejrzeć strony z rysunkami na otwartych licencjach - w szczególności Creative Commons oraz Public Domain, pamiętając, by nie złamać tych licencji przy wykorzystywaniu danych prac.

Korekta

Jeden błąd ortograficzny, kilka niepoprawnych stylistycznie zdań i potencjalny czytelnik wyrzuci podręcznik do kosza. Jeśli mamy problemy z pisownią, musimy albo darować sobie tworzenie systemów autorskich, albo wciągnąć do współpracy kogoś, kto napisze za nas tekst, albo żmudnie poprawiać każde zdanie pod okiem kogoś, kto się na tym zna.

Niechlujnie napisany tekst odrzuci każdego czytelnika i zniechęci do systemu już po pierwszych zdaniach. Pamiętajmy, że nawet oceny z języka polskiego nie oddają dobrze naszej umiejętności pisania po polsku, bowiem nauczyciele (nawet w liceum) często nie zauważają podstawowych błędów - takich jak nadmiar zaimków, powtórzenia, niepoprawnie zbudowane zdania. Tutaj niestety musimy zdać się na własny osąd, czytać głośno co napiszemy, odkładać tekst do szuflady i ponownie sprawdzać po dłuższym czasie oraz skorzystać z pomocy bardziej doświadczonych w tym względzie znajomych.

Pewną pomocą przy uniknięciu najgorszych błędów będzie sprawdzanie pisowni w procesorach tekstu (nawet tworząc w Scribusie tekst piszemy najpierw np. w Open Office Org!) oraz LanguageTool dla Open Office Org, który wyłapuje (lepiej lub gorzej) niektóre błędy językowe.

Powodzenia.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-Noncommercial-Share Alike 2.5 License.